Η μετεξέλιξη της  μεγαλύτερης Διοικητικής Μεταρρύθμισης, πήρε τη σημερινή της  μορφή  το 2010 με το πρόγραμμα «Καλλικράτης», που ετυμολογικά, ορίζει καλύτερη διοίκηση από πλευράς του κράτους.  

Από την αρχή έγινε σαφές από την κεντρική διοίκηση ότι πρέπει να δοθούν αρμοδιότητες σε φορείς που κατέχουν πραγματικά τα προβλήματα και τις ιδιαίτερες συνθήκες του κάθε τόπου, έτσι ώστε οι επιμέρους λύσεις να είναι όσο το δυνατόν προσαρμοσμένες και αποτελεσματικές, και όχι προϊόν μιας γενικευμένης διαχείρισης.

Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε και στη συνέχεια ενισχύθηκε μέσω της ίδιας του της δράσης, ο εκλεγμένος πλέον (με τη σημερινή του μορφή) φορέας της Περιφέρειας Κρήτης.  Ένας φορέας ανάπτυξης και μεταφοράς τεχνογνωσίας,  ένας πυλώνας στήριξης των όσων έμελε να ακολουθήσουν και ακόμα σήμερα υλοποιούνται.

Πέραν όλων των άλλων, η Περιφέρεια Κρήτης φιλοδοξεί – και έως τώρα το έχει επιτύχει – να αποτελέσει ένα σύγχρονο και ανταγωνιστικό όχημα, ως προς τις υπόλοιπες περιφέρειες της Ελλάδας, για την ενίσχυση του στρατηγικού προγραμματισμού και την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων που προέρχονται από την περιφερειακή πολιτική της ΕΕ.

Τα όργανα της περιφέρειας ασκούν τις αρμοδιότητές τους σύμφωνα με τις αρχές της διαφάνειας, της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας. Λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές, η ανάγκη συνεργασίας και συντονισμού με άλλες αρχές και οργανισμούς, οι διαθέσιμοι πόροι και η ισόρροπη κατανομή τους. Στις αρμοδιότητες αυτές συντάσσεται έτσι, όχι μόνον η κατάρτιση και εκτέλεση των Περιφερειακών Επιχειρησιακών προγραμμάτων (των γνωστών ΠΕΠ) αλλά και η συμμετοχή στην όλη διαδικασία, κατάρτισης και εφαρμογής του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ).

Εκ του αποτελέσματος (…έως σήμερα) φαίνεται πως όντως λειτούργησε αυτό το σχήμα τοπικής αυτοδιοίκησης, και ειδικά για Περιφέρειες όπως η Κρήτη, και δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, από τη στιγμή που αυτό το νησί έχει ευλογηθεί να έχει τόσες πολλές «ιδιότητες». Έτσι, τομείς όπως:

  • Ο τουρισμός
  • Η πρωτογενής παραγωγή –  βιομηχανία
  • Ο πολιτισμός
  • Η αγροτική ανάπτυξη
  • Το περιβάλλον 
  • Η Παιδεία –  εξειδίκευση

ενισχύθηκαν και συνεχίζουν να δέχονται τα οφέλη τόσο του Κράτους, όσο και της Ε.Ε.

Αναδεικνύεται ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του τόπου αυτού, και νιώθουμε πλέον τη δύναμη της Κρητικής παρουσίας όχι μόνο σε εθνικό ή ευρωπαϊκό, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η Περιφέρεια Κρήτης απέκτησε μια δική της δυναμική, την οποία στηρίζουν ικανότατα στελέχη και δομές, με μακροπρόθεσμα και ωστόσο άμεσα ορατά οφέλη.

Έννοιες όπως η ανάπτυξη, η αειφορία, η περιβαλλοντική διαχείριση, η έξυπνη εξειδίκευση, οι νέες τεχνολογίες, η αγροδιατροφή, δεν είναι πια θεωρητικές, αλλά μια πραγματικότητα που κάποιος μπορεί να δει πλέον στην καθημερινότητά του.

Το σύνολο των παρεμβάσεων της Περιφέρειας Κρήτης είναι ενταγμένο στο γενικότερο στρατηγικό σχεδιασμό – ενώ μεθοδολογικά – χωρίζεται σε τρεις βασικές ενότητες:

Περιβάλλον – Κοινωνική Πολιτική – Υποδομές.

Γενικότερα όπως προκύπτει από τις σύγχρονες θεωρίες ανάπτυξης, η οικονομική επίδοση των Περιφερειών σε ένα όλο και περισσότερο ανταγωνιστικό περιβάλλον, εξαρτάται από την σταδιακή εισαγωγή καινοτομιών στα προϊόντα και στις διαδικασίες και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ – ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ – ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ / ΝΟΡΜΕΣ

Η σημερινή πραγματικότητα σε ότι αφορά τον προβληματισμό των πολιτών, φαίνεται να σχετίζεται κυρίως με το πώς μπορεί κανείς να ενσωματώσει την προσπάθειά του, σε ένα γενικότερο πλαίσιο δράσης, ώστε να έχει το βέλτιστο αποτέλεσμα. Οι δράσεις περιφερειακού σχεδιασμού, επιβάλλουν μια συγκεκριμένη στοχοθεσία, η οποία απαντάει σε ερωτήσεις όπως:

  • Θέλω κάτι να κάνω, ξέρω τι, αλλά δεν ξέρω πως
  • Έχω διάθεση, έχω δεξιότητες, αλλά δεν έχω πόρους
  • Έχω διάθεση, ίσως και πόρους, αλλά για να πετύχω χρειάζομαι να εκπαιδευτώ σε νέες δεξιότητες
  • Έχω μια ιδέα, έχω την υποδομή, αλλά χρειάζομαι στήριξη (τεχνική, οικονομική, κλπ.

Παρ’όλο που υπάρχουν οι λύσεις για όλα αυτά, αν δεν υπήρχε η παραίνεση και η στήριξη  της τοπικής αρχής, για την αξιοποίηση των ευκαιριών που μας δίνονται, θα πηγαίναμε από τη δουλειά στο σπίτι και από το σπίτι στη δουλειά, χωρίς έμπνευση, χωρίς διάθεση, χωρίς νοηματοδότηση, χωρίς σκοπό και όνειρο.

Στην κοινωνική του διάσταση, το αναπτυξιακό σχέδιο είναι ένα αμφίδρομο σχήμα από την Περιφέρεια προς τον πολίτη: «να σε στηρίξω να κάνεις αυτό που θέλεις, ή να σε βοηθήσω να βρεις, τι είναι αυτό που θέλεις να κάνεις». Μέσω χρηματοδοτήσεων, συνεχιζόμενης κατάρτισης, προγραμμάτων καινοτομίας, νεοφυών επιχειρήσεων, κλπ, δεν υπάρχει καμία ευκαιρία που θα πρέπει να μείνει αναξιοποίητη. Δεν υπάρχει εργαλείο που δεν θα χρησιμοποιηθεί για τον κοινό στόχο: την ανάπτυξη.  

Για να επιτύχει κανείς, θα πρέπει εκτός από θάρρος, γνώση, διάθεση, να έχει την απαραίτητη στήριξη από κάποιον. Αυτός είναι ο ρόλος της Περιφέρειας.

«Ανάπτυξη» σημαίνει οι Διεργασίεςνα διευκολύνουν και όχι να δυσκολεύουν τη ζωή των πολιτών.

Παράδειγμα: Οι πιο πολλοί άνθρωποι, όταν πρέπει να συμπληρώσουν ένα έντυπο, έχουν την ίδια έκφραση. Ακόμη χειρότερα, όταν το έντυπο είναι ηλεκτρονικό!!!!

Όμως, βρισκόμαστε στη νέα εποχή της ψηφιοποίησης όλων των δεδομένων, ώστε να δημιουργούνται αλληλένδετες τράπεζες πληροφοριών, είτε πρόκειται για στοιχεία έργων, πόρων, κατασκευών, στοιχεία οικονομικά, εργασιακά, περιβαλλοντικά, επιστημονικά.  Με τον τρόπο αυτό,  είναι πλέον ευκολότερη η πρόσβαση στην πρωτογενείς και συνδυασμένες μεταξύ τους πληροφορίες,  είναι μεγαλύτερη η  αποτελεσματικότητα για κάθε δράση,  και αυτό ονομάζεται «ανάπτυξη».

«Ανάπτυξη» επίσης σημαίνει να μπορεί η Περιφέρεια να βρίσκεται δίπλα σε κάθε τέτοια προσπάθεια.  Αυτό φαίνεται στις καθημερινές πρακτικές: ανακύκλωση, κατάρτιση, κλιματική αλλαγή, επενδυτική δράση ιδιωτών, κλπ

Για να προχωρήσουμε βέβαια σε αυτό που ονομάζεται ανάπτυξη, πρέπει να γίνει ένας μετασχηματισμός στάσεων στην καθημερινότητα. Τι σημαίνει αυτό?  Για να μπορέσουμε να το ερμηνεύσουμε, έχει αξία στο σημείο αυτό να μεταφέρω κάποιες επισημάνσεις από την επαγγελματική μου εμπειρία:

Αναρωτιούνται οι αγρότες «γιατί να δηλώσω τη γεώτρηση υδροληψίας στο ενιαίο μητρώο»? Μα για να δημιουργηθεί μία ενιαία τράπεζα πληροφοριών για το Υδατικό Δυναμικό Κρήτης
Αναρωτιούνται οι ιδιοκτήτες κτιρίων «γιατί να κάνω γεωτεχνική μελέτη»? Μα για να γνωρίζετε το υπόβαθρο της κατασκευής και να προστατευθείτε από πιθανό κίνδυνο
Αναρωτιούνται οι επιχειρηματίες «γιατί να γίνει σχέδιο πολεοδόμησης και  να μη φτιάξω όπου θέλω τη βιοτεχνία μου?» Μα για να ομαδοποιηθούν οι δραστηριότητες ανάλογα με την όχληση που προκαλούν στο περιβάλλον
Αναρωτιούνται οι φορείς «γιατί να εγγραφώ στο Εθνικό Περιβαλλοντικό Μητρώο»? Μα για να γνωρίζουμε το ανθρακικό αποτύπωμα που παράγει καθένας φορέας, με σκοπό να το περιορίσουμε
Αναρωτιέται ο ανάδοχος «γιατί να πρέπει να τοποθετήσω τα στηθαία ασφαλείας μετά από έγκριση της Υπηρεσίας, αφού είναι ήδη πιστοποιημένα από την εταιρεία και από ξένους φορείς?» Μα για να υπάρχουν ενιαίες προδιαγραφές οδοποιίας και ασφάλειας στο ευρωπαϊκό οδικό δίκτυο
Αναρωτιούνται οι μελετητές / ανάδοχοι «γιατί πρέπει να επενδύσω το βραχώδες βουνό με γαλβανισμένο σύρμα αντοχής 550 KN και ειδικά συνεργεία?» Μα επειδή κάποιος πιθανόν να χάσει τη ζωή του περνώντας κάτω από τέτοιας έλλειψης ευστάθειας συνθήκες

Όλα αυτά κάτι σημαίνουν – τόσο για το φορέα υλοποίησης, όσο και για τον αντισυμβαλλόμενο – ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ????  Ότι πρέπει να αποκτήσουμε ταυτότητα συνειδητοποιημένου πολίτη που τον αφορά κάθε τι που συμβαίνει γύρω του και που σε αυτό οφείλει να συμβάλλει με το δικό του τρόπο.  Όχι με κριτική και απλή διαχείριση ή κατάχρηση της πληροφορίας, αλλά πραγματική συμβολή και ενσυναίσθηση.

ΚΙΝΗΤΡΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗΣ

Εάν στη δύσκολη αυτή εποχή τα κίνητρα δεν είναι πάντα αυτονόητα (αειφορία, ασφάλεια, ανάπτυξη, ευημερία), τότε ίσως αν αυτά συνδυαστούν με την καθοδήγηση του ΠΩΣ θα το κάνεις και ΠΟΥ θα βρεις τους πόρους, να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα.

Μετά από 22 χρόνια δουλειάς, έχοντας περάσει από τα θέση του αναδόχου μελετητή, του αναδόχου εργολήπτη, του επιβλέποντα, του Συμβούλου, κλπ, ένα πράγμα μπορώ να πω με βεβαιότητα:

Στην εύρυθμη και ομαλή λειτουργία ενός μηχανισμού (το οποίο είναι και ο στόχος) – δεν υφίσταται ποτέ μόνο του Ενός το δίκαιο – μόνο του ενός το συμφέρον. Δεν είναι άλλο το δίκαιο του εργολάβου, άλλο του φορέα, άλλο του προσφέροντα, άλλο του δημοσίου, άλλο του πολίτη. Όλα αυτά τείνουν προς το κοινό συμφέρον, και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζονται.  Όλοι οι κανόνες, η νομοθεσία, οι ευρωπαϊκές προδιαγραφές, οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι είναι ένα πλαίσιο δουλειάς και όχι μια νόρμα που μας επιβάλλεται για «χειραγώγηση ή τιμωρία» από τη Διοίκηση της Ε.Ε. 

Μπορεί να βρισκόμαστε σε μια δύσκολη περίοδο κοινωνικά, οικονομικά, θεσμικά, αλλά έχει αρχίσει ήδη να διαφαίνεται πως κάποιος τρόπος υπάρχει για να βγούμε από τη θέση αυτή και ήδη εδώ και κάποια χρόνια, ο τρόπος αυτός είναι πλέον απτός. Κάτι αλλάζει. Η Κρήτη είναι μία περιφέρεια σε μετάβαση – «ονομαστικά» , όχι μόνο εξ’ορισμού (που σημαίνει  ΑΕΠ μικρότερο από το 70% σε σχέση με το αντίστοιχο της Ε.Ε), αλλά μετάβαση σε:

  • καλύτερες υποδομές – μεταφορές – εκπαίδευση, υγεία
  • υψηλότερη  τεχνολογία
  • καλύτερο περιβάλλον
  • υψηλότερο επίπεδο ποιότητας διαβίωσης
  • παραγωγικότητα
  • προώθηση προϊόντων
  • επάρκεια και αξιοποίηση πόρων
  • καινοτομία – νέες ιδέες

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ – ΔΡΑΣΕΙΣ ΑΝΑ ΑΞΟΝΑ  

Στην Κρήτη οι κυριότεροι θεματικοί τομείς ανάπτυξης περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

  • Υποδομές οδοποιίας
  • Φράγματα
  • Κοιτάσματα  – ορυκτοί πόροι
  • Υδάτινοι Πόροι – επάρκεια – διαχείριση
  • Φυσικές Καταστροφές – αντιμετώπιση κινδύνων
  • Πολιτισμός – ανάδειξη ταυτότητας περιοχής

Καθώς είναι μέγιστης σημασίας ο διακεκριμένος χαρακτήρας της κάθε Περιφέρειας, ειδικά για την Κρήτη, αναδεικνύονται και αξιοποιούνται οι ιδιαιτερότητές της ως προς τη νησιωτικότητα, τη γεωμορφολογία της, την ιστορία της, τους διαφορετικούς αναπτυξιακούς τομείς (γεωργία, αλιεία, τουρισμός, εμπόριο, επιστήμη, βιομηχανία).

Οι καιροί αλλάζουν. Μαζί αλλάζουν οι ανάγκες, τα πρότυπα, οι μέθοδοι, ΟΧΙ οι αξίες, αλλά ο τρόπος και η θεώρηση των πραγμάτων. Κάθε προσπάθεια οφείλει να αντιμετωπίζεται σαν ένα business plan με άξονες:

  • Τι σκοπό έχει
  • Σε ποιους απευθύνεται
  • Τι πόροι απαιτούνται
  • Ποια θα είναι τα αποτελέσματα

Η Περιφερειακή ανάπτυξη είναι ουσιαστικά η διευρυμένη τοπική ανάπτυξη που συμπεριλαμβάνει και αξιοποιεί όλα τα πλεονεκτήματα, ενώ παράλληλα προσπαθεί να  εξαλείφει τις αδυναμίες του τόπου.  Αυτό καλείται  ΙΣΟΡΡΟΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ – από τη μια άκρη της Κρήτης ως την άλλη….