Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, τόσο μεταξύ των Περιφερειών όσο και μεταξύ διαφορετικών περιοχών στο εσωτερικό τους, αποτελούν το βασικό δομικό χαρακτηριστικό του μοντέλου ανάπτυξης της χώρας μας.  Παρά τα σημαντικά βήματα προς την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση με τα λοιπά κράτη μέλη της ΕΕ, 6 από τις 13 Ελληνικές Περιφέρειες συγκεντρώνουν ΑΕΠ κάτω από το 75% του κοινοτικού μέσου όρου (περιφέρειες «σε μετάβαση»), ανάμεσα σ’αυτές και η Κρήτη. 

Οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες, είναι ακόμα πιο έντονες στις Περιφέρειες με νησιωτικό χαρακτήρα, στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές καθώς και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Τα αίτια της υστέρησης αυτής (κυρίως τη συγκεντρωτική δομή της διοίκησης και τη συσσώρευση στα Υπουργεία τεράστιου όγκου λειτουργιών), προσπάθησε να αναχαιτίσει το πρόγραμμα Καλλικράτης, με ευρύτερες αρμοδιότητες του β’ βαθμού αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα στον τομέα της ανάπτυξης.

Με τη μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων στις Περιφέρειες, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ο βασικός πυλώνας του αναπτυξιακού προγραμματισμού είναι άμεσα αιρετό όργανο. Στις νέες Περιφέρειες αποδίδεται μια σειρά από διευρυμένες αρμοδιότητες που σχετίζονται με όλες τις πτυχές του περιφερειακού αναπτυξιακού προγραμματισμού, ιδιαίτερα στους τομείς της γεωργίας, κτηνοτροφίας, αλιείας, των φυσικών πόρων, της  ενέργειας, της βιομηχανίας, της απασχόλησης, του εμπορίου, του τουρισμού,  των μεταφορών, των επικοινωνιών, των δημοσίων έργων, του  περιβάλλοντος, της υγείας, της παιδείας, του αθλητισμού, του πολιτισμού και της πολιτικής προστασίας. Προωθείται έτσι, σταδιακά, ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που ευνοεί το συντονισμό της περιβαλλοντικής προστασίας, της ισόρροπης κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης και της εδαφικής συνοχής. Στο νέο αυτό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας της δευτεροβάθμιας αυτοδιοίκησης, ο ρόλος των αιρετών οργάνων της περιφέρειας εμφανίζεται ιδιαίτερα ενδυναμωμένος σε τρία (3) πεδία: ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ – ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ, βάσει και του νέου νομοθετικού πλαισίου οργάνωσης και λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης (Ν 3852/2010).

1.      Ο πολιτικός ρόλος των Περιφερειακών Συμβούλων

Αιρετή Περιφέρεια σημαίνει: διακυβέρνηση της αυτοδιοίκησης με τρόπο, που να εγγυάται τόσο την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των νέων διευρυμένων αναπτυξιακών αρμοδιοτήτων, όσο και το δημοκρατικό συμμετοχικό προγραμματισμό, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στις αποφάσεις. Στο πεδίο της εκπροσώπησης, ο πολιτικός ρόλος των αιρετών οργάνων είναι εξαιρετικά σημαντικός, καθώς ως φορείς άμεσης δημοκρατικής νομιμοποίησης, αποτελούν τους βασικούς εκφραστές των συμφερόντων όλων των πολιτών της περιφέρειας.

Επομένως, κυρίως στην πολιτική του διάσταση, ο αιρετός σύμβουλος μεριμνά, κατά την άσκηση των καθηκόντων του, για την τήρηση των αρχών της νομιμότητας, της διαφάνειας, της αποδοτικότητας και της χρηστής διοίκησης.

2.      Ο αναπτυξιακός ρόλος των Περιφερειακών Συμβούλων

Οι σύμβουλοι αποτελούν τους βασικούς φορείς διαμόρφωσης και υλοποίησης αναπτυξιακών πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τις νέες διευρυμένες αρμοδιότητες των Περιφερειών (διαχείριση των Ευρωπαϊκών προγραμμάτων, πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων σε διάφορους τομείς, κλπ).  Ο ρόλος των αιρετών οργάνων της Περιφέρειας είναι κομβικός, καθώς συνεισφέρουν όχι μόνο στην ένταξη των επιλογών των επιμέρους περιφερειακών ενοτήτων, αλλά κυρίως το βασικό εκφραστή και θεμελιωτή του αναπτυξιακού οράματος της περιοχής.

Από τη διεθνή και εγχώρια εμπειρία, αναδεικνύεται ότι σε μεγάλο βαθμό η ικανότητα των αιρετών οργάνων της Περιφέρειας να αναλάβουν μια τέτοια κρίσιμη αναπτυξιακή λειτουργία εξαρτάται, εν πολλοίς, από τους εξής παράγοντες:

Α) Τη γνώση και την ικανότητα συστηματικής ανάλυσης των περιφερειακών αναπτυξιακών δυνατοτήτων και αδυναμιών της Περιφέρειας. Αυτό προϋποθέτει τη συστηματική εξοικείωση με τα βασικά ποιοτικά χαρακτηριστικά και τους ποσοτικούς δείκτες που σχετίζονται με την υφιστάμενη κατάσταση της περιοχής σε βασικές υποδομές (τοπική ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής των κατοίκων, την ποιότητα του τοπικού ανθρώπινου δυναμικού, το γενικό επιχειρηματικό κλίμα της περιοχής, παράγοντες που επηρεάζουν την αναπτυξιακή προοπτική της περιφέρειας).  Η ανάλυση και συγκριτική αποτίμηση των παραπάνω στοιχείων αποτελεί  βασική προϋπόθεση για την συνεργασία με τους δήμους, την κεντρική διοίκηση, αλλά και την ένταξη σε ευρωπαϊκά δίκτυα περιφερειακών αρχών.

Β) τη συμβολή στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού προγραμματισμού, που θα εξειδικεύει τους παραπάνω γενικούς στόχους σε επιμέρους δράσεις. Οι Περιφερειακοί Σύμβουλοι, είναι αυτοί που, λόγω της ιδιαίτερης δημοκρατικής νομιμοποίησης που διαθέτουν, καλούνται να κατευθύνουν την από κοινού διαμόρφωση του αναπτυξιακού οράματος και των επιμέρους στόχων, μέτρων και δράσεων, να συντονίσουν τις επιμέρους προσπάθειες και να μεταδώσουν το όραμα αυτό στο σύνολο της τοπικής κοινωνίας.

3.      Ο κοινωνικός ρόλος των Περιφερειακών Συμβούλων

Η υλοποίηση πολιτικών για την απασχόληση, την κοινωνική ενσωμάτωση, την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, έχει στόχο την αναχαίτιση, στο μέτρο του εφικτού, των επιπτώσεων της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης, στην οποία έχει περιέλθει η χώρα.

Η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις νέες Περιφέρειες στους τομείς της απασχόλησης, της παιδείας, της δια βίου μάθησης και της υγείας, ενδυναμώνει το ρόλο των αιρετών στην δύσκολη αυτή οικονομική συγκυρία αλλά και θέτει νέες προκλήσεις. Ολοένα αυξανόμενα είναι τα αιτήματα των τοπικών κοινωνιών στους τομείς της μέριμνας, της προστασίας των ηλικιωμένων, της ενίσχυσης της οικογένειας, της υποστήριξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες και κυρίως της αντιμετώπισης των φαινομένων που σχετίζονται με τον κοινωνικό αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Οι Περιφερειακοί Σύμβουλοι καλούνται να αναλάβουν πρωτοβουλίες ένταξης αποτελεσματικών δράσεων για την ενίσχυση των κοινωνικών υποδομών και την καλύτερη αντιμετώπιση των καίριων αυτών προβλημάτων.

Συμπερασματικά: το νέο νομοθετικό πλαίσιο του Β’ βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης, συμβάλλει αποφασιστικά στη μείωση του σοβαρού ελλείμματος θεσμών και πρακτικών τοπικής διακυβέρνησης.  Ο ρόλος των αιρετών οργάνων στους κρίσιμους αυτούς τομείς είναι σημαντικός, καθώς αποτελούν τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των βασικών προτιμήσεων της τοπικής κοινωνίας με τη λειτουργία των νέων περιφερειακών αρχών. Είναι αυτοί που ασχολούνται και προγραμματίζουν τα θέματα διοίκησης της Περιφέρειας και έχουν κεντρικό ρόλο στην καθοδήγηση της προσπάθειας και στην ένταξή της στις γενικότερες πρωτοβουλίες για καλύτερη κοινωνική διοίκηση και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Υπάρχει μια διπλή συνθήκη που διατρέχει οριζόντια όλες μας τις δράσεις, ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε: ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ & ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ. Αυτά, είναι τα απαραίτητα στοιχεία για να κάνουμε τα πάντα: Τρόπο, χρόνο, πόρους, ιδέες – θα βρούμε. Αλλά τίποτα δεν θα έχει το βέλτιστο αποτέλεσμα, αν δεν ισχύουν «αυτά».

Έτσι σε αυτό το δύσκολο καιρό που διανύουμε, η Περιφέρεια Κρήτης τα τελευταία χρόνια έχει κάνει

  • Τεχνολογικό άλμα
  • Ψηφιακό άλμα
  • Εκπαιδευτικό άλμα
  • Κοινωνικό άλμα

Έχει δηλαδή κάνει πράξη αυτό που έλεγε ο Ελύτης «κάνε άλμα πιο γρήγορο από τη φθορά».

Με τέτοιες ταχύτητες πλέον κινούμαστε, και πρέπει να κινούμαστε, σε αυτήν την νέα, δύσκολη, αλλά δημιουργική και γεμάτη ευκαιρίες εποχή.  Έχοντας δείγμα γραφής…τα όσα προηγήθηκαν και συνεχίζουν να υλοποιούνται, αποτελούν το καλύτερο εχέγγυο για το επόμενο διάστημα.