Η συμμετοχική δημοκρατία αποτελεί την αυθεντικότερη έκφραση του δημοκρατικού πολιτεύματος και παράλληλα και βασική προϋπόθεση ανάπτυξης, καθώς δίνει την ευκαιρία σε εμβάθυνση του δημοκρατικού φρονήματος και βιώματος. Είναι λοιπόν ένα τεστ για την ευρωπαϊκή δημοκρατία η διασφάλιση της συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη λήψη αποφάσεων,  που κυρίως τους αφορούν άμεσα.

Με βάση την επικύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας  (Συμβούλιο της Ευρώπης – Στρασβούργο 1985, επικύρωση στην Ελλάδα 1989), τα κράτη – μέλη δεσμεύτηκαν να τηρήσουν τα Άρθρα του:

  • για πραγματοποίηση μιας πιο στενής ένωσης μεταξύ των μελών του για τη διασφάλιση και την προώθηση των ιδεωδών και των αρχών που είναι κοινή τους κληρονομιά,
  • για σύναψη συμφωνιών στο διοικητικό τομέα,
  • για συμμετοχή των πολιτών στη διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων (βασική κοινή  δημοκρατική αρχή όλων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης),
  • για διοίκηση ταυτόχρονα αποτελεσματική και πλησιέστερη στον πολίτη, δεδομένου ότι αυτό το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί περισσότερο άμεσα στο τοπικό επίπεδο,
  • για ενίσχυση της Τοπικής Αυτονομίας στις διάφορες χώρες της Ευρώπης (συμβολή στην οικοδόμηση μιας Ευρώπης θεμελιωμένης πάνω στις αρχές της δημοκρατίας και της αποκέντρωσης της εξουσίας),

Ο Χάρτης προϋποθέτει την αναγνώριση από την εσωτερική νομοθεσία, ακόμα και από το σύνταγμα, κάθε κράτους της αρχής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ορίζει ακόμη ότι η εκλογή των Τοπικών Αρχών οφείλει να γίνεται με καθολική ψηφοφορία.

Δύο βασικές συνιστώσες της έννοιας της Περιφέρειας είναι τόσο η οργάνωση και η λειτουργία της, όσο και η εδαφική περιοχή που αυτή ορίζει. 

Επιπλέον η Περιφέρεια άλλοτε αποτελεί θεσμό αποκέντρωσης,  άλλοτε θεσμό αυτοδιοίκησης κι άλλοτε θεσμό ομοσπονδιακής συγκρότησης. Οι 3 αυτές κατευθύνσεις της Περιφέρειας στην ΕΕ, αποτελούν εκφάνσεις περιφερειοποίησης (γενικευμένη μεταφορά εξουσίας σε θεσμούς που βρίσκονται στην περιφέρεια του διοικητικού μηχανισμού).  Η πολυεπίπεδη αυτή διακυβέρνηση αποτελεί ουσιαστικό κομμάτι της ευρωπαϊκής πολιτικής και «χαρακτηρίζεται από αμοιβαία εξάρτηση, συμπληρωματικές λειτουργίες και αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες μεταξύ των υπερεθνικών, κρατικών θεσμών». Σκοπός είναι η μετακύληση του κέντρου βάρους εξουσίας και αρμοδιοτήτων από το εθνικό επίπεδο στο υπερεθνικό, στοχεύοντας σε μια «Ευρώπη με Περιφέρειες».

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ Ε.Ε.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται από την Ε.Ε. στην αρχή: «Οι σκοποί της περιφερειακής πολιτικής προσδιορίζονται ως επί το πλείστον από τα προβλήματα που επικρατούν». Οι Περιφέρειες των χωρών-μελών παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές, τόσο μεταξύ τους όσο και στο εσωτερικό κάθε κράτους. Διαβαθμίσεις που αφορούν το βιοτικό επίπεδο, την οικονομική ανάπτυξη, τη σύσταση του και τον όγκο του πληθυσμού καθώς και στη δυνατότητα απασχόλησης του εργατικού δυναμικού. Κύριο μέλημα της Ε.Ε. είναι η εξομάλυνση αυτών των περιφερειακών ανισοτήτων, καθώς χωρίς την οικονομική και κοινωνική συνοχή των κρατών της δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί η επί της ουσίας νομισματική και οικονομική ενοποίηση στην Ευρώπη. Έτσι διαμορφώνεται μια πολιτική που στοχεύει στην ανάπτυξη των μη ευνοημένων περιφερειών, στη μείωση των διαπιστωμένων ανισοτήτων και στην αποφυγή δημιουργίας καινούργιων.

Η Ευρωπαϊκή Περιφερειακή Πολιτική χρωστά την μεγάλη ανάπτυξή της σε 2 βασικούς παράγοντες, την οικονομική ολοκλήρωση της Ε.Ε. και τη διεύρυνση της Ε.Ε. με νέα μέλη. Μέσα από την Ευρωπαϊκή Περιφερειακή Πολιτική επιτυγχάνεται ο στόχος της ανάπτυξης της περιφέρειας οριζόμενης όχι ως περιοχής που απλά απέχει από το κέντρο, αλλά συγκεκριμένα της Περιφέρειας που ανήκει στην Ε.Ε.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ

Αποτελεί γεγονός ότι έως σήμερα η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ έχει αποδώσει καρπούς και οι πολίτες είναι δέκτες απτών αποτελεσμάτων. Αυτό ακριβώς ωθεί στη συνέχιση αυτής της πολιτικής με την Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) να την στηρίζει απόλυτα και να τη θεμελιώνει στις αρχές της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης καθώς και στο ζητούμενο της εδαφικής συνοχής. Οι προκλήσεις όμως δε λείπουν. Και με γνώμονα τις προκλήσεις αυτές είναι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που θα απλοποιούν τους κανόνες εφαρμογής της περιφερειακής πολιτικής και θα ενισχύουν τις διαδικασίες αξιολόγησής της ΕτΠ.

Η Συνθήκη της Λισσαβώνας (2007) ενισχύοντας αυτή τη λογική, προωθεί συμφωνίες σε τοπικό επίπεδο και ενθαρρύνει την ουσιαστική συμμετοχή των ΟΤΑ στη διαρρύθμιση των προτεραιοτήτων και στη χάραξη της πολιτικής σε ζητήματα των περιφερειών.

Η αμεσότητα της επικοινωνίας ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πόλεις και περιφέρειες είναι βασική προϋπόθεση διαλόγου για την πολιτική της ΕΕ. Η  πολιτική συνοχής, η οποία εφαρμόζεται την τελευταία 20ετία, είναι μια στρατηγική αποκέντρωσης που εκφράζει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς τον πολίτη, ανοίγοντας δίαυλο επικοινωνίας μαζί του και ενθαρρύνοντάς τον να εμπλακεί ενεργά με ζητήματα που άπτονται της πόλης και της περιφέρειάς του.

Η σημασία της πολιτικής συνοχής διαφαίνεται και από το γεγονός ότι το 1/3 του προϋπολογισμού της Κοινότητας διατίθεται προς αυτή την κατεύθυνση.

Γενικά, ο θεσμός των Περιφερειών έχει πλέον εδραιωθεί με μια ανεξάρτητη δυναμική, η οποία παράγει πολλαπλά οφέλη. Η συγκρότηση ισχυρών αυτοδιοικούμενων Περιφερειών, αποτελεί σημαντικό κίνητρο για τις τοπικές κοινωνίες της χώρας μας. Όπως έδειξαν και τα παραδείγματα άλλων χωρών στη Νότια Ευρώπη, ο θεσμός της περιφερειακής αυτοδιοίκησης ενισχύει και επιταχύνει τις αναπτυξιακές επιδόσεις και αμβλύνει τις διαπεριφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες.